مرز مشخصی بین بانکداری الکترونیک و پرداخت الکترونیک وجود ندارد

چهارشنبه ۰۱ آذر ۱۳۹۶ 0 نظر 104 بازدید

در اولین رویداد فیناپ مطرح شد:

مرز مشخصی بین بانکداری الکترونیک و پرداخت الکترونیک وجود ندارد

 


چندی قبل یادداشتی که نوشته یکی از پیشکسوتان صنعت بانکداری الکترونیک با عنوان « بانکداری الکترونیک به نظام پرداخت خلاصه نمی شود» مطالعه می کردم. در مقدمه این یادداشت آمده بود: «میزان موفقیت بانکداری الکترونیک در نظام بانکی کشور متغیر بوده و در بعضی حوزه ها مانند: پرداخت قبوض و خرید کالا و خدمات عملکرد بهتری داشته است، بانکداری الکترونیک در حوزه پرداخت توانسته رسالت خود را انجام دهد و به یک نقطه قابل قبولی رسیده است اما در سایر بخشها هنوز مشکلاتی وجود دارد چرا که قوانین و مقررات بانکداری الکترونیک به روشنی تعریف نشده است.»

همین چند خط مرا به فکر فرو برد که آیا می توان بین این دو مرزی قائل شد یا نه؟ در حالیکه متولی یکی بانک مرکزی است و آن یکی شاپرک. به همین خاطر بود که پس از مشورت با تیم اجرائی فیناپ تصمیم گرفتیم یک بخش از اولین رویداد فیناپ را به این موضوع اختصاص بدیم.

به همین خاطر از مسعود خرقانی، معاون فناوری اطلاعات شرکت یاس ارغوانی که سابقه حضور در شرکت به سازان ملت را دارد و یکی از کسانی بودند که پروژه Core Banking  بانک ملت را به پایان رساندند به همراه احسان رفیعی، مدیر بانکداری دیجیتال شرکت داتین و مهدی عبادی، مدیر دپارتمان تسکا دعوت کردیم تا در این پنل همراه ما باشند تا بتوانیم این موضوع را بررسی کنیم.

 هوشمند:  شاید این نکته ای که الان میخواهیم در موردش صحبت کنیم برای خیلی ها تا کنون ملموس نبوده یا شاید اصلا به آن فکر نکرده باشیم. اما گاهی اوقات کلمه بانکداری الکترونیک مترادف با پرداخت الکترونیک به کار گرفته می شود. در حالیکه این دو واژه مترادف هم نیستند و تفاوت های زیادی با هم دارند. وقتی در خصوص بانکداری الکترونیک صحبت میکنیم از چه صحبت میکنیم و وقتی در خصوص پرداخت الکترونیک صحبت می کنیم از چه صحبت می کنیم؟

 مسعود خرقانی: نمی‌توانیم مرز مشخصی میان بانکداری و پرداخت الکترونیک در نظر بگیریم. تجربه نشان داده است آنچه را که تاکنون بانک‌ها به عنوان فناوری اطلاعات به کار گرفته‌اند تا بتوانند عملیات بانکی را از حالت کاغذی جدا کرده‌ و خدمات بانکی را به صورت اینترنتی یا تلفنی انجام داده‌اند، بانکداری الکترونیک تلقی کردند. وقتی تکنولوژی وارد شد بانک‌ها تصمیم گرفتند اتوماسیون بانکی تشکیل دهند. با این وضعیت همان برنامه‌‎هایی را نوشتند که بانکداری سنتی انجام می‌داد. در نتیجه بعد از مدتی بانک‌ها به این فکر افتادند که در مبادله پول هم فعالیت داشته باشند و از اینجا فرهنگ پرداخت الکترونیک به وجود آمد.

 وقتی ما از بانکداری الکترونیک سخن می‌گوییم هنگامی است که یک عملیات بانکی را انجام می‌دهیم. پرداخت الکترونیک هم زمانی است که یک کالا یا خدمتی گرفتیم و در مقابل آن می‌خواهیم یک پرداخت الکترونیک را انجام می‌دهیم.

احسان رفیعی: همانطور که گفته شد مرزبندی میان بانکداری و پرداخت الکترونیک بسیار سخت است. بانکداری و پرداخت الکترونیک زمانی اتفاق می‌افتد که ما از انتقال ارزش حرف می‌زنیم؛ حال ممکن است این ارزش پول باشد یا طلا و خدمت و حتی یک لایکی که در شبکه‌های اجتماعی برای دوستانتان ارسال می‌کنید. بنابراین پرداخت به معنای انتقال هر نوع ارزش از یک NTT به یک NNT دیگر است. بانکداری هم آن مرجعی است که انتقال ارزش‌ها را مدیریت می‌کند.

 هوشمند: تقریبا از سال 1994 بانک‌ها برای آنکه هزینه‌های خود را کاهش دهند و خدمات عمومی را با سرعت بیشتری انجام دهند از بانکداری و پرداخت الکترونیک استفاده کردند. همه اینها باعث شد تا یک سال بعد یعنی تا پایان سال 1995 نزدیک به 800 بانک مجازی در اروپا و آمریکا تاسیس شود، اما در ایران هنوز بانکداری و پرداخت الکترونیک از هم جدا نشده است.

مهدی عبادی: ابتدا باید از خود سوال کنیم که چه اهمیتی دارد که این دو را مرزبندی کنیم؟ جالب است بدانید در دنیا تفاوت میان پرداخت و بانکداری الکترونیک اهمیتی ندارد. به عنوان مثال، در آمریکا فدرال رزرو هم در حوزه بانکداری الکترونیک و هم در حوزه پرداخت الکترونیک قانونگذاری می‌کند. بنابراین هر شخصی می‌خواهد در این دو حوزه فعالیت کند، می‌داند که با فدرال رزرو سر و کار دارد. در استرالیا هم مانند آمریکا یک نهاد مشخص- یعنی بانک مرکزی- برای همه بخش مربوطه قانونگذاری می‌کند. در ایران اما اینطور نیست و می‌دانیم که جریان بسیار متفاوت است. به عنوان مثال می‌خواهید یک استارت‌آپ راه اندازی کنید؛ با چه نهاد و شخصی طرف هستید؟

در حال حاضر دو بانی برای بانکداری و پرداخت الکترونیک وجود دارد. برای فعالیت در بانکداری الکترونیک باید با بانک مرکزی گفت و گو داشته باشید و تابع قوانین این نهاد باشید، برای پرداخت الکترونیک باید با شاپرک در ارتباط باشید. به نظر من جایی که از کارت اعتباری استفاده می‌کنیم پرداخت الکترونیک و جایی که شماره حساب استفاده می‌کنیم، بانکداری الکترونیک است. البته باید گفت عده‌ای به اشتباه تجارت الکترونیک را با پرداخت و بانکداری الکترونیک یکسان می‌دانند. وقتی می‌خواهید ارزشی را انتقال می‌دهید راه‌هایی پیش رو دارید؛ مثلا باید از اطلاعات کارت اعتباری در درگاه‌های پذیرش استفاده کنید- حال این درگاه می‌تواند موبایل باشد یا بانک یا خودپرداز. مثلا برای انتقال وجه در آنجا چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا این فعالیت را می‌توانیم در حوزه انتقال پرداخت به حساب آوریم؟

  احسان رفیعی: بله. انتقال وجه را هم می‌توانیم نوعی پرداخت محسوب کنیم.

 مهدی عبادی: با این وجود باید گفت دستورالعمل کارت به کارت بانک مرکزی معادلات را بر هم می‌زند. به عبارت ساده‌تر جالب است بدانید بانک مرکزی نهادی است که دستورالعمل تراکنش انتقال کارت به کارت را برای بانک‌ها تدوین کرده است! یعنی اینکه همه ما ابتدا تصور می‌کنیم برای انتقال وجه و کارت به کارت باید با شاپرک گفت و گو کنیم، اما باید به سراغ بانک مرکزی برویم. همچنین ATMها نیز بسیاری از معادلات را بر هم می‌زند؛ یعنی سرویس بانکی به حساب می‌آمد اما برای هر عملی باید از کارت استفاده می‌کردیم. دوباره اگر بخواهیم تعریف درستی ارائه دهیم باید بگوییم که هر گاه با پول سر و کار داریم بانکداری الکترونیک است و هر جایی که اطلاعات کارت وارد می‌شود پرداخت الکترونیک است. قطعا این تعریف کامل نیست، اما آنچه وجود دارد همین سیگنال را به ما می‌دهد که اینطور تعریف کرد. ممکن است بگوییم شاپرک همان بانک مرکزی است، اما در عمل با هم متفاوت هستند. گاهی اوقات دعواهای نظارتی و اجرایی دارند و گاهی اوقات تضاد و تناقض منافع گریبان گیرشان است.

 احسان رفیعی: به طور کلی تعریفاتی که به واسطه کارت اعتباری و اطلاعات حساب ارائه می‌شود، صحیح نیست. در اروپا سیستم پرداختی به نام برداشت مستقیم از حساب وجود دارد که رشد چشمگیری هم داشته است؛ به طوریکه پرداخت قبوض و بسیاری دیگر از اعمال بانکی از این شیوه پرداخت استفاده می‌شود. در ایران نیز این شیوه تا حدودی وارد عرصه شده است.

 هوشمند: به طور کلی گاهی اوقات پرداخت و بانکداری الکترونیک با یکدیگر هم پوشانی دارند و یک سری ابزارها و کانال‌ها در آن مشترک هستند. در حال حاضر کارت ابزار مشترکی میان پرداخت و بانکداری الکترونیک به حساب می‌آید. نظر شما در این مورد چیست؟

 مسعود خرقانی: من با نظر آقای رفیعی درباره تعریف کارت و شماره حساب موافقم؛ چراکه تعریفی که آقای عبادی ارائه دادند، جامعی نیست. به دلیل آنکه در حال حاضر ما پرداخت‌های بدون کارت را پشتیبانی می‌کنیم. ما انتقال هر ارزش مالی را پرداخت الکترونیک به حساب می‌آوریم، اما وقتی درباره مبادلات مالی صحبت می‌کنیم و آنجایی که یک ارزش مالی را جایگزین پول می‌کنیم پرداخت الکترونیک می‌دانیم.

 هوشمند: به جز کارت ابزار دیگری هم در حوزه پرداخت و بانکداری الکترونیک وجود دارد که مشترک هم باشد؟

احسان رفیعی: اگر پرداخت الکترونیک را از شاپرک جدا کنیم ابزارهایی به وجود می‌آید. برای مثال، در تهران، مشهد، اصفهان و کرمان کارت شهروندی وجود دارد و در بعضی مناطق موبایل‌‍‌های NFC هم جایگزین شده است. حتما در آینده‌ای نزدیک پرداخت از کارت‌ها جدا خواهد شد. در حال حاضر سبک زندگی طوری است که ارزش انسان‌ها به کارت اعتباری شان است که در آینده‌ای نزدیک ارزش انسان‌ها به حضورشان ارتباط دارد.

 هوشمند: چقدر طول می‌کشد که کارت از بین برود؟

 احسان رفیعی: زمان زیادی به طول نمی‌انجامد.

 مهدی عبادی: نمی‌توانیم بگوییم فقط پیشرفت تکنولوژی باعث از بین رفتن کارت خواهد شد. معتقدم در 8 تا 10 سال آینده NFC را خواهیم داشت. وقتی میزان سرمایه‌گذاری‌های که شرکت‌هایی مانند اپل، گوگل و سامسونگ را بررسی می‌کنیم، نتیجه این است که آنها در 10 سال پیش رو روی ابزار پرداخت NFC سرمایه گذاری خواهند کرد. به طور کلی ما باید NFC را کارت بدانیم. به اعتقاد من در آینده‌ای نزدیک بخشی از پرداخت‌‌های ما را شیوه پرداخت مستقیم پوشش خواهد داد و علاوه بر آن هوش مصنوعی‌ها هم به زودی وارد گود پرداخت‌ها می‌شوند. مثلا وقتی از تاکسی پیاده می‌شوید خودکار یک هوش مصنوعی کرایه تاکسی شما را پرداخت می‌کند. ما در ایران روی این فعالیت اقدامات آزمایشگاهی‌ انجام داده‌ایم. AMAZON GO یکی از آن مواردی است که هوش مصنوعی عمل پرداخت را در آن انجام می‌دهد. اگر بخواهیم بیومتریک‌ها را هم به حساب بیاوریم آنها هم به نوعی کارت اعتباری به حساب می‌آیند. باید گفت ماحصل همه این اقدامات این است که بانک‌ها از گردونه رقابت خارج خواهند شد که اتفاق لذت بخش و بزرگی است. البته منظور این نیست که بانک‌ها به طور کامل از بین خواهند رفت، بلکه آنها دیگر به شکل کنونی فعالیت نخواهند داشت. بانک‌ها تبدیل به یک سری زیرساخت مانند مخابرات خواهند شد. به عبارت دیگر بانک‌هایی که خود را با شرایط سازگار کنند زنده می‌مانند.

 هوشمند: با شرایطی که پیش می‌رود بنظر شما بانک‌ها تا چند سال دیگر وجود خواهند داشت؟ یا اگر وجود داشته باشند چه عملیاتی انجام می‌دهند؟

مسعود خرقانی: اینکه تکنولوژی‌های جدید جای بانک‌ها را می‌گیرند حتمی است، اما باید در نظر داشته باشیم که بانک‌ها به راحتی میدان رقابت را خالی نمی‌کنند. البته هم اکنون نیز بعضی بانک‌ها احساس خطر کرده‌اند و به شدت در حال سرمایه‌گذاری در بسیاری از استارت‌آپ‌ها هستند. بنابراین بانک‌هایی که هوشمند باشند خودشان را به ابزارها و نوآوری‌های کنونی مجهز می‌کنند. به نظر می‌رسد بانک‌ها در سال‌های آینده کسب و کار خود را تغییر می‌دهند؛ اینطور نیست که بانک‌ها از بین بروند، بلکه تنها روال کاری‌شان عوض می‌شود. در حال حاضر بانک‌ها اقداماتی نظیر صدور حواله، ضمانت نامه بین بانکی، افتتاح حساب و جذب سپرده انجام می‌دهند که بهتر است به طرف مشاوره‌های بانکی سوق پیدا کند. یک مجموعه کوچک برای اینکه بتواند به طیف وسیعی از مشتریان مشاوره تخصصی بدهد به راحتی اتفاق نمی‌افتد، اما وقتی بانک‌ها بخواهند این کار را انجام دهند بسیار آسان است. وقتی بانکداری الکترونیک گسترده‌تر می‌شود دیگر مشتریان برای رفع نیاز خدمات بانکی به شعبات مراجعه نمی‌کنند و در واقع کاربرد شعبه بانک تغییر می‌کند. به عبارت دیگر شعبات بانکی به ویترینی تبدیل می‌شود که در آن مشاورانی حضور دارند و به مردم در حوزه سرمایه‌گذاری و هدایت کسب و کار و به مدیران ارشد شرکت‌ها مشاوره تخصصی می‌دهند. به طور کلی اگر بانکی می‌خواهد باقی بماند باید با روند تکنولوژی همگام باشد. مثلا شرکت‌های IT فعالیت‌های بانک را به عهده بگیرند. تا امروز بانک IT را در خدمت می‌گرفت از این پس IT بانک‌ها را در خدمت می‌گیرند. به عبارت ساده‌تر در آینده‌ای نزدیک بانک‌ها به شرکت‌های IT محوری تبدیل می‌شوند که مشاوره‌های تخصصی بر اساس مسائل هوش مصنوعی و تکنیک‌های مالی که از رفتارهای مشتریانشان استفاده می‌شوند.

 با توجه به تعاملی بودن رویداد، یکی از حاضرین معتقد بود که: به نظر نمی‌رسد سرمایه انسانی بانک‌ها از بین برود. بدون شک بانک‌ها در آینده تلاش می‌کنند استارت‌آپ‌ها را بخرند یا در غیر این صورت روی آنها سرمایه‌گذاری کنند.

 مسعود خرقانی: کارمندان بانکی که در حال حاضر مشغول فعالیت هستند، آموزش‌های مناسبی ندیده‌اند و از آن طرف روال بانکداری ما سنتی است. یکی از علت‌های کندی آهنگ بانکداری الکترونیک در ایران هم به دلیل همین نگرش سنتی بانکداران ماست. کاملا درست است که بانک‌ها در آینده از استارت‌آپ‌های دانه درشت و آنهایی که فکر می‌کنند قابلیت سرمایه‌گذاری دارند، استفاده می‌کنند و در کنار آن آموزش نیروهای جایگزین را در دستور کار قرار می‌دهند. بانک وقتی می‌بیند نیاز در بازار وجود دارد ابتدا به کمک فینتک‌ها می‌رود و در کنار آن به دلیل دیدگاه تمامیت خواهی که دارد سعی بر تجهیز خود هم دارد.

هوشمند: در کشورهای توسعه یافته مانند اروپا و آمریکا، فینتک‌ها به نوعی می توانند برای بانک ها تهدید حساب شوند. فین تک ها خدمات را با کارمزد پایین تری در اختیار افراد قرار می دهند.  به همین خاطر است که می گویند فین تک ها در آینده می توانند حتی بانک ها را ببلعند و رقیب جدی برای آن ها به حساب می آیند. اما در ایران اینطور نیست. در کشورمان نظام کارمزدی چرخه ای ومعیوب دارد و اکثر مردم کارمزدی بابت خدمات دریافتی در حوزه بانکداری و پرداخت الکترونیک پرداخت نمی کنند. باید گفت اینکه فینتک‌ها بتوانند بانک‌ها را در ایران از بین ببرند یک رویاست.

 احسان رفیعی: تصور می‌کنم در ایران نیز مانند دیگر کشورها فینتک‌ها بانک‌ها را کنار می‌زنند و این یک رویا نیست. اقتصاد ایران ایرادات بسیار زیادی دارد که دلیل آن هم مدل کارمزدی است که بانک‌ها به دلیل تورم‌هایی که بالا و پایین می‌رود، اعمال می‌کنند. باید گفت بانک‌های ایرانی از خدماتی که ارائه می‌دهند کارمزد دریافت نمی‌کنند و تنها جایی که کارمزد تعریف شده در پرداخت‌های شاپرکی مشاهده می‌‍شود. بانک‌ها به این دلیل کارمز دریافت نمی‌کنند که چند برابر بیشتر از سود تسهیلات خود به دست می‌آورند. خوشبختانه با کاهش نرخ سود بانکی که اخیرا اعلام شد بانک‌ها مجبور می‌شوند که به سمت دریافت کارمزد بروند. اصولا در جامعه هر سرویسی ارائه می‌شود باید هزینه آن را پرداخت کرد و به طور کلی هیچ پدیده‌ای در دنیا وجود ندارد که بدون هزینه باشد. اگر این موارد اصلاح شود که به زودی می‌شود، مسیری برای فینتک‌ها باز می‌شود.

 مسعود خرقانی: بر خلاف نظر آقای رفیعی، من معتقد نیستم که به زودی نظام کارمزدی در ایران ساماندهی می‌شود، اما اینکه فرهنگ کارمزدی به تدریج شکل بگیرد درست است. اوایل دهه 80 حساب‌های متمرکز در بانک‌ها نداشتیم و وقتی قرار بود حساب‌های جاری از پراکندگی خارج شود مقاومت شدید از سوی مردم به وجود آمد. اینکه بانک‌ کسب سود و درآمد خود را از نرخ بهره جدا کند، مجبور است به سمت کارمزد حرکت کند. به اعتقاد من نظام کارمزدی در ایران مانند بستن کمربند ایمنی است؛ تا زمانی که فشار از بالا اعمال نشود تغییر نمی‌کنند.

یکی از حاضرین اعتقاد داشت: البته اینطور نیست که در بانکداری ما کارمزد وجود نداشته باشد. بانک‌ها در بخش‌های مختلفی از جمله ضمانت نامه‌های ارزی و ریالی کارمزدهای کلانی دریافت می‌کنند. همه این موارد در صورتی است که در ایران قانون کفایت سرمایه وجود ندارد، مشخص نیست منابع بانکی به کدام بخش روانه می‌شود و دلایل بسیاری که نادیده گرفته می‌شود.

مسعود خرقانی: البته من وکیل مدافع بانک‌ها نیستم و درست است که کارمزدهای زیادی در بخش‌های مختلف بانکی گرفته می‌شود. سوال اینجاست که باید دید کارمزدهای دریافتی چه درصدی از خدمات بانکداری را شامل می‌شود؟

 احسان رفیعی: تعریف کارمزد با نرخ سود اتفاق می‌افتد. به این دلیل سبک زندگی ما ایرانیان تغییر کرده است. از طرف دیگر فینتک‌ها مزیت سود رقابتی دارند. تعریف کارمزدها به سود فینتک‌هاست. ارزش افزوده‌ و شیوه‌های نوآورانه‌ای فینتک‌ها پیش می‌گیرند باعث سوددهی می‌شود. به همین دلیل است که فینتک‌ها با کارمزدهای بسیار پایین سود می‌برند، اما بانک‌ها با تمام درآمدهایی که دارند نمی‌توانند با فینتک‌ها رقابت کنند. دلیل آن این است که مجموعه فینتک‌ها بسیار کوچک است و سودی که حاصل کارمزدهای خرد است برای مجموعه اش کفایت می‌کند، اما بانک به حدی فربه و بزرگ است که بسیاری از درآمدها هدر می‌رود.

 هوشمند: مهدی عبادی یکی از سرسخترین مدافعان استارتاپ های فینتکی است و اعتقاد دارد که بانک ها در آینده نقش چندانی ایفا نخواهند کرد، به نظر شخصی خودت، بانک‌ها در آینده باقی خواهند ماند؟

 مهدی عبادی: درباره اینکه بانک‌ها از بین می‌‎روند یا نه باید یک جمله گفت و آن این است که امید بذر هویت ماست؛ یعنی ما امیدواریم که این اتفاق بیفتد. قطعا بانک‌ها از بین خواهند رفت! یک آمار غیرمستندی وجود دارد که تبادلات مالی فینتک‌ها در تمام جهان از زمانی که فینتک به وجود آمده تاکنون، یک درصد تبادلات کل بوده است! ما درباره سهم یک درصدی فینتک‌ها صحبت می‌کنیم. وقتی می‌گوییم bye bye بانک امیدواریم که این سهم از یک درصد به پنج درصد برسد. قطعا شرکتی مانند شل برای خرید و فروش نفت با یک استارت‌آپ‌ همکاری نمی‌کند و بانک را امین خود می‌داند. موارد و مثال‌هایی که گفته می‌شود در حوزه خرده فروشی و تراکنش‌های خرد است. در تراکنش‌های کلان که به هیچ عنوان نمی‌توانیم اظهار نظر کنیم؛ چراکه در آن بخش مبالغی جریان دارد که به اندازه سرانه بسیاری از کشورهاست. اما نباید فراموش کرد که بیت کوین‌ها یک اتفاق ویژه در حوزه مالی هستند. علاوه بر آنها بلاکچین باعث خواهد شد اتفاقاتی در دیگر حوزه‌ها بیفتد. نظر من این است که تکنولوژی‌هایی شبیه به بلاکچین باعث می‌شوند بعد از مدتی بگوییم bye bye government! که البته این موضوعی که می‌گوییم طبیعتا در 50 سال آینده اتفاق می‌افتد. وقتی دولت‌ها نظارت‌هایشان را آرام آرام با اتفاقاتی مانند بلاکچین‌ها از دست بدهند، بانک‌ها نیز آرام آرام کنار می‌روند.

مهدی عبادی: در حال حاضر فینتک‌هایی که در ایران وجود دارند تنها واسط خدمات بانکی هستند، اما وقتی درباره استارت‌آپی به نام دیوولا در جهان صحبت می‌‌کنیم دیگر واسطه بانک‌ نیست. دیوولا امروز مانند بانک به مشتریان خود وام اعطا می‌کند؛ بسیاری راحت‌تر از بانک و در 15 ثانیه با یک دکمه تا سقف پنج هزار دلار وام می‌دهد. در حوزه مبالغ کلان استارت‌آپ‌هایی وجود دارند که در حوزه جایگزینی نوع ارائه سرویس‌ها فعالیت دارند. وقتی در حوزه مبالغ کلان استارت‌آپ‌هایی مانند بیت کوین و دیوولا به وجود می‌آید شاهد چرخش متفاوتی خواهیم بود که هنوز آن اتفاق رخ نداده است، اما رخ خواهد داد. اگر زمانی استارت‌آپ‌ها توانستند مبادلات مالی شل و توتال را انجام بدهند ماجرا متفاوت خواهد شد. صرفا به دلیل قوانین حقوقی که در ایران وجود دارد استارت‌آپی مانند دیوولا نمی‌تواند وجود داشته باشد. ممکن است استارت‌آپ‌ها روی سیستم بانکی سوار شوند.

 هوشمند: اولین کانال توزیع در بانکداری الکترونیک اینترنت بانک‌ بود و سال 2005 بانک‌های مبتنی بر موبایل وارد شدند. لهستان یکی از کشورهایی است که در این بخش‌های پیشرو است که سرویس‌های بسیار خوبی ارائه می‌دهد. بانکداری الکترونیک در ایران چه روندی را تاکنون طی کرده است؟ همچنین خودپرداز جزو بانکداری الکترونیک به حساب می‌آید یا پرداخت الکترونیک؟

مسعود خرقانی: تلفن بانک قدمت بیشتری از اینترنت بانک دارد. با آمدن اینترنت فعالیت‌های بانکداری بیشتر شد و عملیات بانک‌ها به شکل امروزی خود که می‌گوییم بانکداری الکترونیک درآمد. همچنین قبل از آنکه اپلیکیشن‌های موبایلی به وجود بیاید تراکنش‌ها از طریق USSD و SMS صورت می‌گرفت. به طور کلی درباره خودپرداز هم می‌‎توانیم آن را در زمره پرداخت و هم بانکداری الکترونیک قرار دهیم. البته عمده فعالیتی که خودپردازها در ایران انجام می‌دهند در حوزه پرداخت الکترونیک است. امروز اما VTMها خدماتی فراتر از پرداخت و پول نقد و تمام فعالیت‌هایی که ATMها انجام می‌دادند، انجام می‌دهد. نباید دنبال این باشیم که مرزی بین بانکداری و پرداخت الکترونیک قائل شویم. همه این موارد به زمانی مربوط می‌شود که سامانه شتاب به وجود آمد و سوئیچی شد که مردم بتوانند انتقال‌های بین بانکی خود را انجام بدهند. ساتنا و پایا پیشرفته تر از شتاب بود و مستقیم و بدون واسطه عمل می‌کرد. با این تفاوت که با همان شتاب همکاری می‌کرد.

 هوشمند: بانک ملت یکی از بانک‌هایی بود که در حوزه بانکداری الکترونیک در ابزار پرداخت، پیشگام بود. به عبارت ساده‌تر بانک ملت در سال 1388 در پایانه‌های فروشگاهی خدمات کارت به کارت و انتقال و واریز وجه را به صورت آنی در اختیار مشتریان قرار داد که بعدها بانک مرکزی آن را غیرقانونی دانست. چرا امروز اپلیکیشن‌ها می‌‎توانند عملیات بانکی انجام دهند؟ کارت به کارت عملیات بانکداری است؟

مسعود خرقانی: بله یک عملیات بانکی است.

 هوشمند: چرا یک شرکت پرداخت الکترونیک می تواند عملیات بانکداری الکترونیک انجام می‌دهد؟ آیا کار شرکت‌های پرداخت بانکداری است؟

 احسان رفیعی: به طور کلی ما دستگاه‌های و پردازنده‌هایی در اختیار داریم که می‌توانند خدمات متعدد و متنوعی ارائه دهند. آنها تعدادی درگاه هستند که باید به ما خدمات بدهند. از طرفی ما هر عملیاتی می‌خواهیم انجام دهیم باید از عقبه آن باخبر باشیم. اگر مشخص شود می‌توانیم سرویس‌ها را روی ساتنا یا پایا انجام دهیم؛ محدودیتی در دستگاه‌ها وجود ندارد. زمانی می‌خواستند کارت به کارت از POSها صورت گیرد زمانی دیگر نخواستند. این موضوع به نظام کارمزد و منافع و صلاح دید بانک مرکزی مربوط می‌شود.

 هوشمند: آیا امکان اینکه بسیاری از خدمات بانکی از طریق POS انجام شود وجود دارد؟ به نظر شما تراکنش‌ها روی سوئیچ شاپرک می‌شود و به نظر شما منطقی است؟

مهدی عبادی: دستگاه‌های POS از نظر فنی محدودیتی ندارند، اما باید بپذیریم که قطعا ما دو محل درآمدی را تبدیل به یک محل نمی‌کنیم.

 احسان رفیعی: به طور کلی سرعت بالای تراکنش‌ باعث خلق پول گسترده می‌شود، و خلق پول باعث تبعات اقتصادی مانند تورم می‌شود. متاسفانه بانک مرکزی سراغ مصادیق می‌رود. برای مثال با خود می‌گوید سرویس کارت به کارت را روی POS داشته باشم یا نداشته باشم؟ در صورتی که وظیفه بانک مرکزی حفظ ارزش پول کشور است و باید برای این هدف تلاش کند. اینکه یکبار تصمیم می‌گیرد که اجازه دهد تراکنش‌ها روی POS انجام شود چند روز دیگر اجازه نمی‌دهد، ایراد بانک مرکزی است که وارد حیطه اجرایی می‌شود. علاوه بر اینها امیدواریم وارد کسب و کار نشود. بهتر این است که بانک مرکزی وظیفه اصلی خود را که نظارت است، انجام دهد.

 هوشمند: تفاوت بانکداری مجازی و دیجیتالی چیست؟

 احسان رفیعی: اختلافی میان این دو نوع نیست. بانکداری مجازی همان شعبه فیزیکی بانک بوده که در قالب وب فعالیت خود را ادامه داده است. در مورد بانکداری مجازی باید گفت ما هنوز امضای دیجیتال (یا همان امضای خیس) نداریم که سازمان‌های حقوقی آن را به رسمیت بشناسند تا مشکل KYC هم برطرف شود. اینطور باید گفت که متاسفانه بانک‌ها در ایران هنوز به امضای خیس پای قراردادها نیاز داریم. قانون امضای دیجیتال را از سال 1382 تدوین کرده‌ایم، اما هنوز نمی‌توانیم استفاده کنیم. اگر امضای دیجیتال به رسمیت شناخته شود بسیاری از مشکلات رفع می‌شود. در آن زمان می‌توانیم از بانکداری دیجیتال سخن بگوییم. برای مثال ما افتتاح حساب بدون حضور فرد صاحب حساب را در زمره بانکداری دیجیتال قرار می‌دهیم.

نتیجه گیری

به نظر می رسد با توجه به پیشرفت هایی که در سالیان اخیر در صنعت بانکداری و پرداخت الکترونیک اتفاق افتاده است دیگر نمی توان در خیلی از موارد تفاوت زیادی بین این دو واژه قائل شد.

بانکداری الکترونیک هنگامی اتفاق می افتد که کاربر اقدامی مانند انتقال وجوه یا دریافت موجودی انجام دهد و پرداخت الکرتونیک هنگامی است که کاربر در ازائه دریافت سرویس و خدمتی هزینه ای را پرداخت کند.

در سال های اخیر ابزاری مانند کارت ها و اخیراً موبایل تبدیل به ابزاری مشترک بین بانکداری الکترونیک و پرداخت الکترونیک شده اند و همین موضوع موجب ایجاد هم پوشانی بین کانال های بانکداری الکترونیک و ابزار پرداخت الکترونیک شده است.

دستگاه های خود پرداز هم از آن جمله ابزار هستند که طبق تعریف بالا هم در زمره ابزار پرداخت الکترونیک می گنجند و هم جز کانال های بانکداری الکترونیک هستند.

سال 1388 شرکت به پرداخت اولین شرکت پرداخت الکترونیک بود که خدمات بانکداری الکترونیک را بر روی یک ابزار پرداخت(پایانه فروشگاهی) ارائه داد که بعد از مدتی بانک مرکزی جلوی آن را گرفت و این امکان را از روی پایانه های فروش حذف کرد. بعد از چندین سال آسان پرداخت توانست به عنوان یک شرکت پیشرو در حوزه ابزار پذیرش موبایلی مجدداً به عنوان اولین شرکت پرداخت با همکاری بانک ملی خدمت کارت به کارت را ارائه دهد ولی باز هم برای مدتی با مخالفت هایی روبرو شد که این بار بعد از مدت زمان کوتاهی این خدمت ارائه گردید و در حال حاضر چند شرکت پرداخت این سرویس را ارئه می دهند. این موضوع نشان از این مسئله دارد که با توجه به تغییر سبک زنذگی مردم به دلیل افزایش ضریب نفوذ گوشی های هوشمند و نزدیکی به کاربر دیگر خیلی نمی توان مرز مشخصی بین بانکداری و پرداخت الکترونیک متصور بود. حتی بانک مرکزی هم به این نتیجه رسیدهاست که دیگر نمی توان مرزی بین بانکداری و پرداخت الکترونیک کشید.

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر