امضای همراه چرا به نتیجه نرسید

چهارشنبه ۰۱ شهریور ۱۳۹۶ 0 نظر 149 بازدید

امضای همراه چرا به نتیجه نرسید

 

وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات با اعتماد به نفس تمام از آمادگی این وزارت‌خانه و مجموعه تحت سرپرستی‌ و نفوذش برای ارائه خدمات پرداخت همراه و امضای امن صحبت می‌کند. او بارها پشت تریبون‌های مختلف قرار گرفت و به عقب‌ماندگی شبکه بانکی برای ارائه خدمات بانکی همراه اشاره کرد،به عقیده وی روزی بخش فناوری اطلاعات و زیرساخت از شبکه بانکی عقب بود اما امروز همه چیز آماده است و شبکه بانکی باید عجله بیشتری کند. او معتقد است بخش‌های مختلف مخابرات،اپراتورهای کشور و شبکه زیرساخت آمادگی لازم را برای فراهم کردن بستر خدمات بانکی همراه دارند،فقط تعلل شبکه بانکی یا حتی انحصارطلبی این شبکه است که موجب می‌شود کارها کند پیش رود.هرچند رئیس کل بانک مرکزی نیز در مقابل اعلام می‌کند اپراتورها هنوز نتوانسته‌اند زیرساخت مورد نیاز شبکه بانکی را برای ارائه خدمات بانکی امن و پرسرعت در اختیار آنان قرار دهند. زمان مناسب برای انجام یک تراکنش بر بستر سیم‌کارت حداقل خواسته بانک است که هنوز محقق نشده است. اگر از اختلاف نظر لفظی وزیر ارتباطات و رئیس کل بانک مرکزی بگذریم، آنچه مشخص است محقق نشدن وعده هر دو برای نتیجه دادن امضای همراه در دهه فجر امسال بود.

امضای همراه

امضای همراه با پرداخت همراه گره خورد. درست زمانی که بانک مرکزی با اجرایی شدن «کیوا» مخالفت کرد و آن را تکنولوژی‌ مرده با توجه به ورود نسل جدید از تکنولوژی‌های پرداخت عنوان کرد، از «سکیور المنت» یا عنصر امن و تعریف کیف ‌پول روی سیم‌کارت گفت و پس از آن نیز موضوع امضای همراه مطرح شد. این درهم‌آمیختگی موضوع همیشه موجب شد امضای همراه همان کیف‌ پول به نظر برسد و همه منتظر باشند با نهایی شدن امضای همراه پروژه کیف ‌پول الکترونیکی نیز به نتیجه برسد، اما هر چه زمان به بهره‌برداری رسیدن سرویس امضای همراه نزدیک‌تر می‌شد،مدیران بانکی و مخابراتی بیشتر روی تمایز این دو تمرکز می‌کردند، تمایزی که تا پیش از این به آن اشاره‌ای نمی‌شد. در اصل انجام عملیات امضای دیجیتال روی یک تراکنش،از طریق کانال ارتباطی مانند شبکه تلفن همراه و با استفاده از گوشی تلفن همراه، امضای همراه نامیده می‌شود. فناوری امضای همراه به شهروندان این اجازه را می‌دهد تا از راه دور و به صورت غیرحضوری امکان تایید یک تراکنش الکترونیکی را داشته باشند. امضای همراه می‌تواند اطلاعات احراز هویتی را از طریق شبکه تلفن همراه در اختیار یک ارائه‌کننده خدمات آنلاین، که برای ارائه خدمات به احراز هویت شهروندان نیاز دارد، قرار دهد.

این امضا باید تضمین کند اطلاعات امضاشده توسط شهروند،همان تراکنشی است که در پیام درخواست امضا مطرح شده و این به عنوان یک اصل مهم در امضای همراه پذیرفته شده است. در اصل،امضای همراه نسخه دوم یا ویرایش دوم پروژه نماد بانک مرکزی است. بانک مرکزی با اجرایی کردن نماد سعی کرد امکان امضای دیجیتالی و همچنین احراز هویت مشتریان بانکی را به‌ وجود آورد،پروژه‌ای که هر چند اجرایی شد اما طولانی شدن زمان اجرا و در نهایت تغییر تکنولوژی و شاید استقبال نکردن مشتریان بانکی از آن،موجب شد بانک مرکزی روش دیگری را برای امضای دیجیتالی یا امضای الکترونیکی پیش گیرد. اما طرف‌های درگیر امضای همراه بسی بیشتر از نماد هستند. اگر در نماد فقط بانک مرکزی درگیر اجرای آن بود و در نهایت بانک‌ها را با صدور دستورالعملی ملزم به اجرایی کردن راهکاری طراحی‌شده از سوی خود می‌کرد، در امضای همراه باید با اپراتورها هماهنگ شود.

سه اپراتوری که هر یک برنامه و نقشه راه خود را برای اجرایی کردن این پروژه پیش گرفته‌اند. برای اجرایی شدن پروژه کیف‌ پول‌ همراه، پروژه‌ای که ابتدا با این نام از آن یاد می‌شد، تفاهم‌نامه همکاری میان بانک مرکزی و همراه اول امضا شد. در آن زمان قرار شد بستری فراهم شود تا از طریق آن امکان انجام تراکنش به وجود آید. این پروژه پس از رونمایی از اپل‌پی و سامسونگ‌پی مطرح شد و بانک مرکزی به این نتیجه رسید اگر می‌خواهد پروژه کیف ‌پول الکترونیکی یا کیوا را به نتیجه برساند، باید با اپراتورها وارد مذاکره شود،چرا که امکان همکاری با تولیدکنندگان گوشی تلفن همراه وجود ندارد. زمانی که بحث انتقال وجه و نگهداری از اطلاعات مشتریان بانکی به میان می‌آید طبیعی است که اعتماد به شرکای خارجی، با توجه به شرایط خاص ایران و احتمال تحریم مجدد و شمشیر داموکلسی که همیشه بالاسر ایران وجود دارد، امکان استفاده از فضای حافظه‌ای گوشی وجود ندارد و باید سراغ سیم‌کارت رفت. برای اولین بار در سال ۸۷، بانک مرکزی دستورالعملی صادر کرد که در آن نحوه صدور کیف پول الکترونیکی را به صورت بسیار کلی بیان کرده بود. آن زمان هنوز اپراتورها اقدام جدی‌ای در زمینه انتقال وجه از طریق شبکه‌های تلفن همراه یا صدور کیف ‌پول الکترونیکی انجام نداده بودند، اما در مقابل، شهرداری‌ها برای انجام برخی امور روزمره خود نیاز به کیف ‌پول الکترونیکی را حس کرده و اقداماتی در این زمینه انجام داده بودند لیکن آن اقدامات با مخالفت بانک مرکزی مواجه شد. در آن زمان شهرداری با صدور کارت‌های مترو، سعی در گسترش استفاده از این کارت‌ها داشت.

مدیران شهرداری قصد داشتند به گونه‌ای عمل کنند تا کارت‌های مترو قابلیت استفاده در فروشگاه‌های مترو را نیز داشته باشد،اما بانک مرکزی با این تصمیم آنان مخالفت کرد و گفت در صورتی ارگان‌های مختلف می‌توانند به صدور کارت اقدام کنند و بخشی از گردش مالی خود را از این طریق انجام دهند که این کارت برای یک منظور مورد استفاده قرار گیرد؛برای بیش از یک منظور باید از بانک مرکزی مجوز دریافت کنند و بانک واسطی در این میان قرار گیرد و مبادلات به صورت بانکی منتقل شود. همین نظر منجر به تلاش شهرداری برای تاسیس بانک شهر شد. در آن زمان نامه‌نگاری میان بانک مرکزی و شهرداری به نتیجه نرسید، اما نتیجه آن مباحث منجر به تدوین دستورالعمل «کیپا یک» بود که در شرایط فعلی از روی سامانه بانک مرکزی برداشته شده است.. اما «کیپا ۲» تقریباً همزمان با آغاز فعالیت اپراتورهای تلفن همراه در بخش مالی کشور بود.زمانی که در تلکام ۸۹، همراه اول برای اولین بار از سرویس کیف پول الکترونیکی خود رونمایی کرد،بانک مرکزی اعتراضش بلند شد که اپراتورها حق وارد شدن به حیطه کاری بانکی را ندارند و اگر قرار باشد فعالیتی در این زمینه انجام گیرد باید با صدور مجوز از سوی ما و نظارت کامل بانک مرکزی باشد.

از آن پس فعالیت بخش‌های اپراتوری محدود شد و قرار شد در چارچوب نظارت بانکی صورت گیرد. از همین رو بود که «کیپا ۲» تدوین شد و برای اظهار نظر کارشناسان روی خروجی بانک مرکزی قرار گرفت. در آن دستورالعمل به نام جیرینگ اشاره مستقیم شده بود؛ مطابق آن دستورالعمل مشتری با مراجعه به بانک می‌تواند درخواست صدور کیف پول الکترونیکی کارتی کند، بانک نیز بر اساس مجوز دریافتی از بانک مرکزی با استفاده از کلیدهای صدور، شارژ و دشارژ، اقدام به صدور کیف پول می‌کند. پیش از تعریف پروژه امضای همراه، همراه اول بارها سعی کرده بود جیرینگ،کیف‌ پول الکترونیکی،را راه‌اندازی و آن را به عنوان کیف ‌پول در کشور معرفی کند؛ هر چند این پروژه هم‌اکنون اجرایی شده است اما تاکنون بیشتر نقش کیف ‌پول برای خرید شارژ را بازی کرده و بانک مرکزی به روش‌های مختلف مانع توسعه و گسترده‌تر شدن آن شده است. زمانی که بانک مرکزی برای اجرای این پروژه سراغ همراه اول و در نهایت اپراتورها رفت،این شرکت با بازوی باز از او استقبال کرد،زیرا امید داشت پروژه‌ای که سال‌ها از زمان سرمایه‌گذاری اولیه‌اش در آن می‌گذرد سودآور شود.

اما گذشت یک سال از مذاکرات اولیه نیز نتوانست موجب اجرایی شدن کیف ‌پول الکترونیکی و انجام تراکنش شود،در این میان تمامی تلاش‌ها برای نتیجه دادن پروژه‌های مشابه که بر بستر کارت یا USSD نیز صورت می‌گرفت با واکنش مخالف بانک مرکزی روبه‌رو می‌شد. پس از یک سال،زمانی که همراه اول و شرکت خدمات انفورماتیک برای پیاده‌سازی امضای همراه پای تفاهم‌نامه‌ای را امضا کردند، ورق برگشت. با امضای این تفاهم‌نامه وزیر ارتباطات خبر از اجرایی شدن کیف ‌پول همراه در یک دوره زمانی بسیار کوتاه داد. امات در میانه این خبرها شبکه بانکی و شرکت خدمات انفورماتیک سکوت کردند. پروژه‌ای که آنها در حال اجرایش بودند با کیف ‌پول الکترونیکی متفاوت بود.در امضای همراه قرار شده بود احراز هویت مشتری از طریق سیم‌کارت و فضای تعریف‌شده روی آن انجام گیرد. عنصر امن همان سیم‌کارت و حافظه تعریف‌شده روی آن بود. هر چند این تفاهم‌نامه نیز توسعه پیدا کرد و قرار شد پس از اجرایی شدن امضای همراه امکان انجام تراکنش‌های پرداختی نیز فراهم شود.

نتیجه اجرای امضای همراه

همه متفق‌القول بودند که امضای همراه دهه فجر به بهره‌برداری می‌رسد. حتی در ششمین همایش بانکداری الکترونیکی مسئولان بر این وعده خود پافشاری کردند، اما سهم امضای همراه در میان پروژه‌های دهه فجر فقط دمویی بود که همراه اول در میان بسیاری دیگر از پروژه‌هایش ارائه کرد. در معرفی‌ای که برای امضای همراه از سوی همراه اول صورت گرفت، اعلام شد:«این شرکت با همکاری خدمات انفورماتیک به عنوان نماینده حقوقی و اجرایی بانک مرکزی، تصمیم به توسعه و راه‌اندازی سرویس امضای همراه بانکی دارد. با راه‌اندازی این سرویس،که بر مبنای راهکار زیرساخت کلید عمومی (PKI) طراحی شده‌ است، یک بستر موبایلی پیشرفته برای احراز هویت در اختیار بانک‌ها قرار می‌گیرد. در این سرویس سیم‌کارت به عنوان عنصر امن (Secure Element) عمل می‌کند. به این ترتیب مشترکان همراه اول می‌توانند کلید ورود به سامانه‌های بانک‌های مختلف یا انجام عملیات در آنها را با بالاترین سطح محرمانگی در درون سیم‌کارت خود نگهداری کنند و در عین ‌حال،با به خاطر سپردن تنها یک رمز برای تمامی کلیدهای درون سیم‌کارت،به کلیه سامانه‌ها و تراکنش‌های درخواستی دسترسی داشته باشند. در صورت اجرایی شدن امضای همراه و یکپارچه شدن سرویس‌ها، کاربری‌ها و بانک‌های مختلف از یک سو و تسهیل در استفاده با ارائه سرویس روی گوشی همراه کاربر، می‌تواند جایگزین مناسبی برای کلیه روش‌های فعلی احراز هویت از جمله رمز دوم، توکن، کارت هوشمند و غیره باشد.» پروژه‌ای که قرار بود ۲۱ بهمن‌ماه به سرانجام برسد به دلیل پیچیدگی‌های مختلف به تاخیر افتاد.

دلایل تاخیر

همراه اول،شرکت خدمات انفورماتیک و بانک هر کدام به نوبه خود می‌توانند در دیر اجرا شدن پروژه‌ای که همه از اولویت آن صحبت می‌کنند،نقش داشته باشند. تمامی این طرف‌ها و در نهایت ذی‌نفعان خبر از نهایی شدن پروژه می‌دهند،کارشناسان همراه اول می‌گویند پروژه به انتها رسیده، سیم‌کارت مورد نیاز تهیه شده و فقط نهایی شدن تست‌های امنیتی باقی مانده است، البته طبق نظر آنان،طولانی شدن زمان انجام تراکنش و در نهایت نتیجه ندادن تراکنش،که رئیس کل بانک مرکزی نیز به آن اشاره کرده بود،در تست‌های امنیتی نمایان شده است و در حال نهایی شدن مراحل اولیه است. قرار بود با نتیجه دادن فاز صفر این پروژه در بهمن‌ماه،در روز جهانی ارتباطات برای ۱۰۰ هزار مشتری پرتراکنش و همچنین مدیران کشور،امضای همراه روی سیم‌کارت‌شان تعریف شود و رایگان در اختیارشان قرار گیرد.

کارشناسان شرکت خدمات انفورماتیک نیز درگیر بودن تعداد زیادی از ذی‌نفعان این بازار در پروژه را دلیل اصلی تاخیر در اجرایی شدن این طرح می‌دانند و پیچیدگی طرح و اهمیت آن از دیگر دلایلی است که ذکر می‌شود. بانک اجرایی‌کننده این طرح نیز می‌گوید تست‌های اولیه هنوز نمی‌تواند جوابگوی تمامی نیازهای مطرح‌شده برای اجرای امضای همراه باشد.

امکان اجرا وجود دارد

طولانی شدن زمان اجرای پروژه این شبهه را ایجاد کرده که آیا اصلاً کارشناسان داخلی توان اجرای آن را دارند؟ کارشناسان اجرای این طرح معتقدند از نظر تکنولوژیکی و فنی این طرح از پیچیدگی چندانی برخوردار نیست که نتوان اجرایش کرد، بلکه موضوعی که موجب طولانی شدن اجرای این طرح می‌شود هماهنگی میان بخش‌های مختلف است. هماهنگی میان سازمان‌های درگیر زمان زیادی از پروژه را به خود اختصاص می‌دهد.

پرداخت همراه چه زمانی اجرا می‌شود

گرده خوردگی نام امضای همراه با پرداخت همراه این تصور را ایجاد کرده است که با اجرایی شدن امضای همراه می‌توان به پرداخت همراه نیز امیدوار بود. اما به نظر می‌رسد نمی‌توان چندان امیدی به آن داشت. بانک مرکزی همواره اعلام کرده است کیف ‌پول الکترونیکی چندمنظوره پیچیدگی‌های خاصی دارد و تاکنون تعداد کمی از کشورها موفق به اجرایی شدن آن شده‌اند، از همین رو به نظر می‌رسد امکان اجرای این طرح با توجه به شرایط موجود وجود ندارد و باید به کیف پول‌های تک‌منظوره امیدوار بود. مهم‌ترین هدف کیف پول امکان انجام پرداخت‌های خرد به صورت سریع و حذف مشکلات در دسترس نبودن پول خرد است، کیف ‌پول‌هایی که به زودی برای خدمات مختلف از سوی بخش‌های مختلف اقتصادی ارائه می‌شود؛ مانند کیف پول برای پرداخت کرایه تاکسی یا کیف ‌پول برای پرداخت وجه نان

ماهنامه پیوست شماره 44

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر