کسب و کارهای اینترنتی در گیر و دار تعیین متولی

شنبه ۰۵ اسفند ۱۳۹۶ 0 نظر 89 بازدید

کسب و کارهای اینترنتی در گیر و دار تعیین متولی

سارا رشادی زاده

 

رشد تجارت الکترونیک را می‌توان تعبیری بر رشد کسب‌وکارهای اینترنتی دانست. به همین منظور هم چند سالی است که اعطای نماد اعتماد الکترونیک به این نوع کسب‌وکارها در ایران فعال شده و با بررسی دقیق به دنبال ساماندهی این حوزه است، اما نگاهی به روند دریافت این نماد، خبر از موازی‌کاری چند سازمان مختلف می‌دهد و باعث می‌شود در گیرودار تعیین متولی اصلی، کسب‌وکارهای بدون مجوز و تایید نشده نیز پا به عرصه رقابت بگذارند و امنیت خرید و فروش مجازی را به خطر بیندازند.

 

در حال حاضر مرکز توسعه تجارت الکترونیک وزارت صنعت، معدن و تجارت با راه‌اندازی پایگاه اینترنتی با نام نماد اعتماد الکترونیک به تمامی فعالان کسب‌وکارهای اینترنتی اعلام کرده که باید از این مسیر مجوز رسمی فعالیت دریافت کنند، این در حالی است که بخشی از اصناف نیز مدعی هستند روند دریافت مجوز کسب‌وکارهای اینترنتی باید از کانال آنها دنبال شود و همزمان اداره پست نیز وارد میدان شده و به برخی شرکت‌های اینترنتی نماد اعتماد الکترونیک ارائه می‌دهد. همین چندگانگی باعث شده، متولی اصلی ارائه نماد اعتماد الکترونیک به علامت سوالی بزرگی در این حوزه و فعالان تجارت الکترونیک تبدیل شود.

باوجود آنکه مقامات ایرانی از افزایش شمار کسب‌وکارهای اینترنتی و رشد تجارت الکترونیک در کشور خبر می‌دهند، تازه‌ترین گزارش آنکتاد نشان می‌دهد رشد تجارت الکترونیک در ایران هنوز به کندی پیش می‌رود. این گزارش که هر ۴سال یک بار منتشر می‌شود، با بررسی ۱۳۷ کشور جهان نشان داد در سال ۲۰۱۵ میلادی (سال ۹۴) بخش تجارت الکترونیک ایران به شاخص توسعه ۴۲/۶درصدی دست یافت و در جایگاه ۷۷ ایستاد. این رتبه که با در نظر گرفتن شاخص‌هایی مانند کاربران اینترنت، سرورهای امن، ضریب نفوذ کارت اعتباری و اعتبار پستی محاسبه شد نشان می‌دهد در این سال سهم ایرانیان در دسترسی به اینترنت به ۳۹درصد، سهم افراد بالای ۱۵سال دارای کارت اعتباری به ۱۱درصد، میزان سرورهای اینترنت امن برای هر یک میلیون نفر جمعیت به ۳۸درصد و میزان اعتبار پستی به ۸۲درصد رسید. این موضوع می‌تواند بر تمایل جهانی برای توسعه روابط تجاری با ایران اثرگذار باشد، به همین دلیل باید تلاش‌ها برای ارتقای جایگاه ایران ادامه یابد.

اجرای طرح نماد اعتماد الکترونیک و ساماندهی کسب‌وکارهای اینترنتی بخشی از این تلاش‌هاست، با این حال موازی‌کاری سازمان نماد اعتماد الکترونیک، اصناف و اداره پست در مسیر ساماندهی این کسب‌وکارها باعث شده سر رشته کنترل برخی امور از دست متولیان این حوزه خارج شود و همزمان رشد قارچ‌گونه کسب‌وکارهای اینترنتی خویش‌فرما، امنیت مشتریان را در این سبک از تجارت به خطر بیندازد. در این میان هرچند نهادهای نظارتی بر تخلفات این حوزه نظارت دارند، اما همچنان مشکل به قوت خود باقی است و باید با تعیین متولی مشخص این حوزه را از مبدا مورد بازبینی و نظارت قرار داد تا بتوان رتبه بهتری در تجارت الکترونیک به‌دست آورد و در گزارش ۲۰۱۹ آنکتاد چند پله‌ای صعود کرد.

رشد در زمینه خرده‌فروشی الکترونیک

تجارت الکترونیک ایران در سال‌های گذشته با الگوبرداری از نسخه‌های موفق جهانی مسیر رشد را سپری کرد. هرچند هنوز تا رسیدن به جایگاه کشورهای برتر این حوزه راه زیادی باقی مانده و گزارش آنکتاد نیز از رشد کند ایران در این حوزه خبر می‌دهد، اما نگاهی به رشد ایران در بخش خرده‌فروشی نشان می‌دهد هنوز جای امیدواری باقی است. محمد گرکانی‌نژاد، رییس پیشین مرکز توسعه تجارت الکترونیک وزارت صنعت، معدن و تجارت درباره اهمیت تجارت الکترونیک و وضعیت آن در جهان به گسترش تجارت می‌گوید: تجارت الکترونیک به‌عنوان موتور محرک اقتصادی در تمام دنیا مطرح است و به دلایلی از جمله حذف واسطه، کاهش قیمت تمام شده و ایجاد امکان جست‌وجوی موثر برای خریدار، از اثرگذاری اقتصادی زیادی برخوردار است.

از سوی دیگر می‌بینیم هریک از موارد یادشده به تنهایی قابلیت سرعت بخشیدن به تجارت را دارند؛ امری که در صورت تحقق، افزایش حجم تجارت را نیز به دنبال خواهد داشت. اما بررسی دقیق نقش تجارت الکترونیک در رشد تجارت ایران نیازمند تعریف شاخص‌های تکنیکی و اندازه‌گیری آن از سوی دستگاه‌های ذی‌ربط است و باید از سوی سازمان‌های مربوطه دنبال شود. این کارشناس تجارت الکترونیک در ادامه سخنان خود به مقایسه آمار و ارقام تجارت الکترونیک ایران و نمونه‌های موفق جهانی پرداخته و می‌افزاید: نگاهی کلی به آمار و ارقام، از رشد ایران در زمینه تجارت الکترونیک خبر می‌دهد که با الگوی بسیاری از کشورهای دنیا مطابق است.با این حال باز هم نیاز به اندازه‌گیری‌های دقیق‌تری است تا بتوان سهم تجارت الکترونیک را در رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی اعلام کرد.

  گرکانی‌نژاد با اشاره به حجم تجارت الکترونیک ایران در بخش خرده‌فروشی (B۲C) و عمده‌فروشی (B۲B) در سال گذشته، می‌گوید: سال گذشته سهم تجارت الکترونیک ایران در بخش خرده‌فروشی در تولید ناخالص داخلی ایران به ۴/۱ تا ۴/۲ درصد رسید که نشان می‌دهد تجارت الکترونیک ایران در بخش خرده‌فروشی(B۲C) در میان کشورهای دنیا جایگاه نسبتا مناسبی را به خود اختصاص داده است. با این حال در بخش عمده‌فروشی (B۲B) نتوانسته‌ایم به اندازه B۲C رشد کنیم. نگاهی به آمارهای جهانی نشان می‌دهد حجم تجارت الکترونیکی در بخشB۲B در کشورهای مختلف نسبت به B۲C حدود ۱۲ تا ۱۳ برابر است و آمار داخلی در این زمینه بسیار اندک است که افزایش آن نیاز به برنامه‌ریزی دستگاه‌های متولی دارد.

این کارشناس تجارت الکترونیک در ادامه سخنان خود ساماندهی کسب‌وکارهای الکترونیکی را محور قرار می‌دهد و با نقد وضعیت تولی‌گری این حوزه می‌گوید: در زمینه ساماندهی کسب‌وکارهای الکترونیکی به تازگی شاهد چندگانگی هستیم. این موضوع موجب شده فعالان این حوزه با سردرگمی مواجه شوند و به درستی نمی‌دانند که برای امور خود و فعالیت در تجارت الکترونیک باید به سراغ صنف مربوطه بروند یا به مرکز تجارت الکترونیک مراجعه کنند.

وی تصریح می‌کند: به تازگی شرکت پست هم به این فهرست اضافه شده و مدعی است که فعالان تجاری نماد اعتماد الکترونیک را باید از این شرکت دریافت کنند. برهمین اساس این موضوع باید از سوی دستگاه‌هایی که ادعای تولی‌گری دارند بررسی شود و قوانین مورد بازبینی قرار گیرد. به اعتقاد گرکانی‌نژاد، باید توجه داشت که به اسم ساماندهی، جلوی رشد تجارت الکترونیک ایران گرفته نشود.

با وجود این سردرگمی‌ها، حجم تجارت الکترونیک نشان می‌دهد مردم به این حوزه اعتماد کرده‌اند. هرچند آمارهایی از سوء استفاده در این حوزه اعلام شده اما به نظر می‌رسد این آمار در برابر حجم تجارت الکترونیک بسیار ناچیز است و دستگاه‌های ناظر نیز به این روند نظارت دارند.

مهم‌ترین چالش امنیت است

گذشته از بحث ساماندهی کسب‌وکارهای اینترنتی، موضوع تامین امنیت خرید و فروش‌های آنلاین تاثیر زیادی در رشد شاخص‌های توسعه تجارت الکترونیک دارد. اهمیت این مبحث زمانی پررنگ‌تر می‌شود که مدام با آمار رشد خرید اینترنتی در امریکا و اروپا مواجه می‌شویم و به دنبال آن جامعه ایرانی نیز روز به روز به این حوزه بیشتر علاقه‌مند می‌شود.

در ایران پلیس فتا به‌عنوان نهاد ناظر بر تخلفات اینترنتی به‌ویژه خرید و فروش‌های فضای مجازی به‌عنوان متولی تامین امنیت وارد شده، اما رشد روزانه کسب‌وکارهای آنلاین باعث شده در برخی موارد نظارت بر این حوزه کمی سخت شود و درنهایت خریداران اینترنتی با کمی وسواس دست به خرید اینترنتی بزنند. با این حال هنوز هم آمارها خبر از رتبه خوب ایران در بخش خرده‌فروشی و ارتباط با مشتری می‌دهد.

از سوی دیگر افزایش شمار کسب‌وکارهای حاضر در فضای مجازی گامی مثبت در مسیر تامین امنیت خریدو فروش در فضای مجازی است و نشان می‌دهد متولی حوزه تجارت الکترونیک بحث نظارت و تامین امنیت را از سرچشمه شروع کرده است. با این حال بحث نماد اعتماد الکترونیک نیز در پیچ و خم مدعیان متولی این حوزه گرفتار شده است. از سوی دیگر هنوز شاهد آن هستیم که فروشگاه‌های مجازی فاقد نماد اعتماد الکترونیک همچنان از درگاه پرداخت آنلاین استفاده می‌کنند که تا حدودی امنیت خرید و فروش آنلاین را به خطر می‌اندازد.

محمدحسن محمدی، کارشناس فناوری نیز رشد ایران را در زمینه تجارت الکترونیک مثبت می‌خواند. وی در گفت‌وگو با گسترش تجارت اظهار می‌کند: تجارت الکترونیک در اقتصاد کشورهای مختلف تاثیر بالایی داشته و زمینه پیشرفت آنان را فراهم کرده است. ایران نیز با استفاده از همین الگو و به دنبال یافتن نمونه موفق بین‌المللی درصد رشد و توسعه تجارت الکترونیک است. در سال‌های گذشته ایران در زمینه تجارت الکترونیک با رشد بالایی مواجه شده، با این حال معتقدم میزان رشد کسب‌وکارهای اینترنتی به فرهنگ شهرهای مختلف و میزان اعتماد مردم باز می‌شود.

از سوی دیگر در بحث تجارت الکترونیک امنیت خرید و فروش موضوع مهمی است که تامین آن در گام نخست برعهده صاحب آن کسب‌وکار است. پس از آن و در سطوح بالاتر تامین امنیت کسب‌وکارهای اینترنتی بر عهده سایر نهادهای حکومتی از جمله دولت و پلیس فتا است. البته در این حوزه، بخش خصوصی نیز می‌تواند تا حدودی به بهبود روند کمک کند.

سخن آخر

سخن آخر استقبال از خرده‌فروشی در تجارت الکترونیک باعث شده کسب‌وکارهای اینترنتی روز به روز رشد کنند، به‌طوری‌که امروزه خرید از فروشگاه‌های اینترنتی در ایران نیز مانند سایر کشورهای جهان به امری رایج تبدیل شده اما مشکل موازی کاری در ساماندهی کسب‌وکارهای الکترونیکی همچنان به قوت خود باقی مانده است. هرچند دستگاه‌های ناظر در حمایت از حقوق مشتریان بر تخلفات اجرایی نظارت دارند، اما باید ساماندهی این کسب‌وکارها را از مبدا دنبال کرد چرا که مشکلات اینچنینی باعث شده صاحبان کسب‌وکار الکترونیک تا حدودی با چالش مواجه شوند و در پیچ و خم متولی سردرگم بمانند. این سردرگمی می‌تواند فضایی مه‌آلود را فراهم کند که در آن زمینه برای رشد کسب‌وکارهای اینترنتی بدون مجوز و گاهی خطرآفرین فراهم می‌شود. این موضوع می‌تواند در بلند مدت به اعتماد مشتریان صدمه بزند و در نهایت منجر به کاهش آمار خرید اینترنتی شود.

منبع : گسترش تجارت

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر