لزوم داشتن مدل کسب و کار پایدار و بلند مدت در صنعت پرداخت الکترونیک

جمعه ۳۱ فروردین ۱۳۹۷ 0 نظر 286 بازدید

اکوسیستم دوست داشتنی

 

علیرضا هوشمند

حوزه پرداخت های الکترونیک جزء یکی از صنایع نوظهور در ایران می باشد که در سال های اخیر رشد بسیار قابل ملاحظه ای را به واسطه سرعت رشد بالای فناوری در دنیا تجربه کرده است.در سال های گذشته اکثر شرکت های پرداخت و بانکداری الکترونیک به دنبال این بوده اند که محصولی داشته باشند که از لحاظ فنی و تکنولوژیکی با سایر رقبا قابل رقابت باشد تا بتوانند سرویس های با کیفیتی را به مشتریان خود ارائه دهند.

یکی دو سالی است که شرکت های فعال در این حوزه اهمیت مشتری محور شدن را درک کرده و به سراغ فروش تجربه به مشتری رفته اند و به این باور رسیده اند مزیت های رقابتی که از طریق ابزارها و ارزش افزوده به محصولات خود اضافه می کنند با توجه به سرعت بالای رشد در این صنعت قابل کپی برداری بوده و برای رسیدن به مزیت رقابتی پایدار باید برای مشتریان ارزش آفرینی نمود.

این ارزش آفرینی منجر به شکل گیری و کاربردی شدن واژه محبوبی بنام اکوسیستم در این صنعت دوست داشتنی شده است. مخصوصا همانطور که قبلا هم گفته شد یکی دو سال اخیر اکثر شرکت های پرداختی اقدام به طراحی اکوسیستم برای محصولات خود کرده اند

منظور از اکوسیستم پرداخت مجموعه بازیگران صنعت پرداخت به همراه اجزای تشکیل دهنده محیط  پرداخت است که حول یک پلتفرم شکل گرفته اند وهرکدام دارای انگیزه ای برای چسبیدن به این اکو سیستم می باشند.

اما چرا اکوسیستم مهم است

همانطور که گفته شد سرعت رشد فناوری در این سال ها باعث شده است که صنعت پرداخت رشد قابل ملاحظه ای را تجربه نماید و معمولا شرکتهای پرداخت الکترونیک بیشتر تمرکز خود را حول این محور گذاشته اند که به ارتقای ویژگی های محصولات خود اقدام نمایند و ارتقای تجربه مشتری مغفول مانده است. ولی با رشد تکنولوژی مخصوصا افزایش ضریب نفوذ تلفن های هوشمند میان مردم سبک زندگی مردم هم دگرگون شده است و این موضوع باعث شده که صنعت پرداخت به نوعی با سبک زندگی افراد پیوند بخورد. با توجه به اینکه در محیط های فناوری اطلاعات مزیت های رقابتی به دلیل سرعت رشد بالای صنعت و پویایی آن به سرعت قابل کپی برداری هستند وشرکت ها نمیتوانند با طراحی محصولی جدید یا ویژگی جدید ادعا نمایند به مزیت رقابتی رسیده اند و مجبور هستند مانند شرکت های بزرگ دنیا توجه ویژه ای به بعد تجربه کاربر داشته باشند.

یکی از مهم ترین مکانیزم های پایداری در مدل های کسب و کار پیچیدگی اجتماعی انسانی می باشد.منظور از پایداری مدل های کسب و کار، غیر قابل کپی برداری بودن آن توسط رقبا می باشد.برای ایجاد اکوسیستمی بزرگ که در آن مجموعه ای از توسعه دهندگان،شرکای تجاری،تامین کنندگان و مشتریان حضور دارند باعث ایجاد مزیت رقابتی خواهد شد که توسط رقبا غیر قابل تقلید خواهد بود.

شرکت های پرداخت الکترونیک اگر می خواهند از رقابت جا نمانند و حتی بتوانند با رقبای خارجی رقابت کنند حتما باید به این بعد از صنعت هم توجه ویژه ای داشته باشند. به این بهانه با محمد نژاد صداقت مدیر عامل جوان شرکت اتیک گپی زدیم که خلاصه این گزارش را می خوانید.

 

چرا کیف پول الکترونیک بلاتکلیف مانده است؟

معتقد هستم ما با چند مسئله در حوزه پرداخت الکترونیک روبرو هستیم که همچنان در توسعه کیف پول به موفقیت نرسیده ایم: یکی از آنها، نگاه بانک‌ها به کیف پول است. بانک‌ها زمانی با مدل کسب‌وکار غلط به حوزه پرداخت الکترونیک وارد شدند و به مشتریان خود دستگاه کارت‌خوان رایگان بدون دریافت کارمزد ‌دادند تا بتوانند از رسوب منابع پذیرندگان در بانک‌ها بهره‌مند شوند.

در خصوص پرداخت خرد هم باید بگویم که این پرداخت ها، برای بانک‌ها رسوب منابع جدی به دنبال نخواهد داشت، هزینه راه‌اندازی زیرساخت و شبکه پرداخت‌های خرد برای بانک‌ها به‌صرفه نیست و بانک‌ها هنوز جنبه تبلیغاتی پرداخت‌های خرد را درک نکرده‌اند، به همین دلیل، بانک‌ها انگیزه‌ای برای توسعه پرداخت خرد ندارند.

شاید در حال حاضر خیلی از بانک‌ها رسوب منابع بالایی از طریق تراکنش‌های پایانه‌های فروش ندارند، اما ارائه پایانه فروش به‌عنوان یک الزام و ارزش برای کسب‌وکار آن‌ها شناخته‌شده است. مثل‌اینکه بانکی دستگاه خودپرداز نداشته باشد یا بانکی ابزار پرداخت مانند کارت را صادر نکند. بانک‌ها احساس می‌کنند هر مشتری که به آن‌ها مراجعه کرد باید یک پایانه فروش به او بدهند و این جزء بسته محصولات آن‌ها است، ولی در رابطه با پرداخت خرد این مسئله هنوز در بانک‌ها جا نیفتاده و این نگاه بانک‌ها به موضوع غلط است.

در حال حاضر بانک‌ها بابت تراکنش‌های انجام‌شده روی پایانه‌های فروش، کارمزد پرداخت می‌کنند و بزودی متوجه خواهند شد که پایانه‌های فروش برای آن‌ها مانند قبل جذابیت ندارد. در محیط کسب‌وکار هم پرداخت خرد مقداری مهجور مانده است و دلیل آن این است که پرداخت‌های غیر خرد (شاپرکی) را بدون کارمزد و بعضاً برخی از بانک‌ها به شکلی نامناسب و با درخواست از مشتری جهت نصب پایانه فروش بانک در فروشگاه و استفاده از آن بازاریابی می‌کنند. به همین دلایل است که در برخی از فروشگاه‌ها بعضاً تا 5 پایانه فروش وجود دارد، یا مثلاً مشتری هنگام مراجعه به بانک با پیشنهاد دریافت تسهیلات در مقابل نصب پایانه فروش در فروشگاه خود مواجه می‌شود.این را اضافه کنم که در بعضی از فروشگاه ها، شخص یک تراکنش را روی دو پایانه فروش انجام داده است که بانک‌ها ناراحت نشوند.

 در پرداخت خرد باز به دلیل این مدل کسب‌وکار اشتباه، شرکت‌های پرداخت خرد نتوانسته اند به‌خوبی عمل کنند، چراکه باید شبکه را با مدل کارمزد صفر توسعه می‌دادند. جالب اینجاست که ما با همین شرایط توانستیم در شبکه حمل‌ونقل هوشمند بابت انجام هر تراکنش، کارمزد 12 تا 20 درصد دریافت کنیم. این در حالی است که وقتی در شبکه بانکی قرار است 1 درصد کارمزد تا سقف 200 هزار تومان گرفته شود، اعتراضاتی می شود. در بحث پرداخت خرد، توانستیم به مشتری نشان دهیم که اگر شبکه پرداخت خرد را داشته باشد، مزایای آن خیلی بیشتر از نبود این شبکه است. حتی در مواردی بعد از راه‌اندازی شبکه برای پذیرندگان، در یک بازه زمانی سه‌ماهه درآمد پذیرنده به مقدار 30 درصد افزایش پیداکرده است.

ایجاد این شبکه باعث می شود از تقلب و نشت پول جلوگیری شود و پذیرنده هم حاضر شود 10 تا 15 درصد کارمزد پرداخت کند. این حالت عیناً در شبکه بانکی برای پایانه‌های فروش هم رخ می‌دهد، ولی بانک‌ها باید یک انرژی جدی برای این مسئله بگذارند، چشم‌ و هم‌چشمی را کنار بگذارند و واقع‌بینانه به مسائل نگاه کنند. اگر واقع بینانه به مسئله نگاه کنیم پذیرنده درنهایت پولی که بابت خدمات از مشتری دریافت می‌کند چه به شکل اسکناس و چه به شکل پرداخت الکترونیکی، نهایتاً به شبکه بانکی برمی‌گردد و مجدداً بانک از رسوب منابع بهره‌مند می‌شود.

آیا شرکت های پرداخت الکترونیک برای توسعه شبکه پرداخت خرد در کشور مقاومت خواهند کرد؟

قطعاً منافع هر یک از شرکت های پرداخت با هم تفاوت دارد. مثلاً با این مدل (پرداخت‌های خرد) منافع PSPهایی که اصل مدل کسب‌وکار آن‌ها فروش شارژ است به خطر می‌افتد. با نگاه دقیق به آینده، این مدل پایدار نیست و به‌زودی شکست می‌خورد. خیلی مناسب نیست که مدل‌های کسب‌وکارمان را برای دوره‌های پنج و شش‌ساله طراحی کنیم. هیچ شرکت بزرگی در دنیا با پنج یا شش سال، به جایگاه واقعی خود نرسیده است. بنابراین اگر قصد داریم یک کسب‌وکار ماندگار داشته باشیم و به‌عنوان یک فعال اقتصادی اگر بخواهیم اثری ماندگار داشته باشیم، باید به دنبال کسب‌وکاری پایدار باشیم. اگر PSP ها منافعشان به خطر می‌افتد و مخالفت می‌کنند، به نظر می‌رسد با یک قانون ساده به ضرر شبکه بانکی کشور عمل می‌کنند.

بانک مرکزی

اعتقاد من این است که بانک مرکزی یا نهادهای قانون‌گذار اصلاً نباید به کسب‌وکار ورود پیدا کنند چون‌که با تغییر مداوم و وضع قوانین باعث عدم شکل‌گیری مدل کسب‌وکار می‌شوند. من همیشه نگران این هستم که چه قانون جدیدی وضع می شود و آیا این قوانین، مبتنی بر کسب‌وکار است؟ بانک مرکزی باید قانون‌گذار باشد و قوانینی مثل قوانین امنیتی و پول‌شویی را وضع کند. بانک مرکزی نباید به مسائلی مانند اینکه کارمزد بگیریم یا نگیریم، در یک فروشگاه چند تعداد پایانه فروش وجود دارد یا اینترنت رایگان به پذیرنده بدهیم ورود کند، این‌ها مربوط به مدل کسب‌وکار آن شرکت است و باید سهامداران را راضی نگه داشت.

بانک ها

بانک‌ها هم در حال حاضر سهامداران عمده و اصلی شرکت های پرداخت هستند، اگر بانک‌ها نگاه شان به شرکت‌های PSP نگاه مأموریتی نباشد نگاه بانک هم درست می‌شود. بانک‌ها هم باید صورت‌های مالی‌شان درست باشد و این مسئله به بانک‌ها کمک می‌کند که بدانند کجا سود و کجا ضرر می‌کنند.

کمی از فعالیت های اتیک برایمان می گویید؟ اتیک در چه شهرهایی، خدمات پرداخت خرد را ارائه می دهد؟

شبکه پرداخت خرد اتیک در مشهد، قزوین، اهواز، کرمان راه اندازی شده است، همچنین اقداماتی برای راه‌اندازی شبکه پرداخت خرد در کرمانشاه انجام داده ایم و بزودی در این شهر هم سرویس ارائه می‌کنیم.

نگاه ما به فرآیند انجام تراکنش است و به بررسی این موضوع می‌پردازیم که چه تراکنش‌هایی بین موجودیت‌ها انجام می‌شود. دسته ای از تراکنش‌ها را از نظر مبلغ و بدون رمز Nopin بودن بررسی می‌کنیم و در دسته پرداخت‌های خرد قرار می‌دهیم و دسته دیگر را از تراکنش ها را که در این حوزه نمی‌گنجد در قالب پرداخت‌های شاپرکی قرار می‌دهیم.

علاقمندیم که پرداخت‌های شاپرکی هم به سمت پرداخت‌های خرد و بدون پین سوق پیدا کند. یعنی بانک‌ها را متقاعد کنیم پرداخت‌های زیر پنج هزار تومان را از شبکه شاپرک خارج کنند و به سمت پرداخت‌های خرد هدایت کنند. برای این منظور هم از سال گذشته تمام دستگاه های کارتخوانی که برای توزیع در سراسر کشور تأمین کردیم از نوع Contact less و مجهز به فناوری NFC است و برای توسعه شبکه پرداخت های همراه،با اپراتورها هم مشغول تعامل هستیم.

در بحث ابزارهای پرداخت مانند دستگاه پایانه فروش، در سال گذشته شروع کردیم که بتوانیم پرداخت‌های خرد و غیر خرد را یکی کنیم و بحث کارت را با شرکت ایرانسل و بانک پاسارگاد جلو می‌بریم. به‌نوعی مسیر ما به این سمت است که پرداخت‌های بانکی را به سمت پرداخت‌های خرد ببریم و همچنین روی بحث‌های بلیت الکترونیک هم فعالیت کنیم؛ به‌عنوان نمونه مجموعه تفریحی توچال را تحت پوشش قراردادیم و به آن‌ها سرویس می‌دهیم.

 

نام
ایمیل
متن نظر
عبارت داخل تصویر